Publikujemy ten tekst dopiero pod koniec stycznia, bo rok 2025 był dla nas wyjątkowo intensywny – pełen działań, współprac i decyzji, których znaczenie nie zawsze było od razu widoczne. Zamiast listy wydarzeń proponujemy więc opowieść o tym, co w minionym roku okazało się kluczowe dla naszej pracy: od rozwoju zespołu, przez infrastrukturę i wsparcie czasopism, po wpływ na europejską debatę o otwartej nauce.
Zespół i rozwój naukowy
Rok 2025 był dla nas czasem ważnych domknięć i wyraźnego wzmocnienia zespołu. Dwie osoby związane z CHC – Patryk Hubar-Kołodziejczyk (Metody automatycznej retrospektywnej konwersji bibliografii. Przykład Polskiej Bibliografii Literackiej) oraz Agnieszka Szulińska (Polska edycja cyfrowa. Na przykładzie wczesnych powieści Elizy Orzeszkowej, korespondencji Skamandrytów oraz współczesnych dramatów) – obroniły prace doktorskie osadzone w humanistyce cyfrowej i badaniach literackich prowadzonych z wykorzystaniem metod cyfrowych. Oba osiągnięcia miały znaczenie nie tylko dla samych zainteresowanych, ale także wzmocniły kompetencje naszego zespołu w zakresie łączenia refleksji teoretycznej z praktyką pracy na danych i przy użyciu narzędzi cyfrowych oraz infrastruktur badawczych.
Infrastruktury i narzędzia
Dzięki staraniom CHC IBL PAN w 2025 r. polskie Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego zaangażowało się w rozwój infrastruktury OPERAS ERIC (European Research Infrastructure Consortium). Zwieńczeniem tej pracy było oficjalne poparcie Ministra Nauki dla kierowania przez Polskę OPERAS ERIC we współpracy z Francją. Sukces ten sprawił, że 2025 rok możemy uznać za przełomowy dla rozwoju infrastruktury polskiej humanistyki i nauk społecznych.
Jako lider konsorcjum OPERAS-PL, czyli krajowego węzła OPERAS, w styczniu 2025 r. CHC IBL PAN wspólnie z 9 instytucjami partnerskimi złożyło wniosek o wpis na Polską Mapę Infrastruktur Badawczych. Wniosek czeka jeszcze na rozpatrzenie w ministerstwie.
W 2025 roku uruchomiliśmy także nową wersję European Literary Bibliography, rozwijaną w ramach infrastruktury OPERAS, która stała się dojrzałym narzędziem do badań nad literaturą europejską w skali ponadnarodowej.
Diamentowy OA i czasopisma naukowe
W 2025 r. Diamentowy Otwarty Dostęp przestał być dla nas postulatem, a stał się przedmiotem realnej interwencji w europejskiej polityce naukowej. Od krajowych działań wspierających redakcje – spotkania z cyklu „Diamentowa Droga”, webinarów i indywidualnych konsultacji prowadzonych na zakończenie projektu CRAFT-OA – przeszliśmy do etapu, w którym rozmawialiśmy z europosłami i europosłankami w Brukseli o przyszłości otwartego dostępu w Europie. Grudniowe wydarzenie Diamond ERA przeniosło diamentowy model z etapu wizji do fazy wdrażania: w kontekście prac nad ustawą ERA jasno wybrzmiało, że „równość w otwartej nauce” staje się jednym z priorytetów Europejskiej Przestrzeni Badawczej na lata 2025–2027. Dyskusja nie dotyczyła już tego, czy Diamond OA jest potrzebny, lecz jak dostosować finansowanie i ocenę badań, aby stał się trwałym elementem europejskiej infrastruktury naukowej – opartej na sprawiedliwości, suwerenności danych i zaufaniu.
Partnerstwa i obecność międzynarodowa
Rok 2025 był dla nas czasem intensywnej współpracy z partnerami krajowymi i międzynarodowymi. Współpraca ze Stowarzyszeniem Wikimedia Polska rozwijała się w dialogu z międzynarodowymi inicjatywami na rzecz otwartych danych, wysokiej jakości wiedzy i zaufania do nauki, a wspólne priorytety stworzyły solidną podstawę do dalszych działań.
Byliśmy obecni na wielu konferencjach i wydarzeniach międzynarodowych. Uczestniczyliśmy zarówno w przekrojowych spotkaniach z obszaru humanistyki cyfrowej (Digital Humanities w Lizbonie, Digital Humanities Benelux) i cyfrowego dziedzictwa (Digital Heritage w Sienie), jak i w spotkaniach z pogranicza humanistyki, edukacji i wsparcia społecznego (sympozjum w Londynie), a także w konferencjach projektowych (DIAMAS, GraspOS) oraz wydarzeniach poświęconych reformie ewaluacji badań (RESSH) i otwartej nauce oraz komunikacji naukowej (MUNIN). Dzięki stypendiom międzynarodowym na wyjazdy (H2IOSC), mogliśmy zapoznać się z włoskimi projektami humanistyczno-cyfrowymi.
Szczególnie intensywny był rok w projekcie SCIROS, w ramach którego zrealizowaliśmy pięć wizyt studyjnych w Europie – w Luksemburgu, Helsinkach, Marsylii, Coimbrze i Monachium – poświęconych m.in. zrównoważonym infrastrukturom badawczym, ewaluacji badań w humanistyce i naukach społecznych, metodom badania otwartej nauki oraz problemowi nieufności wobec nauki i roli praktyk Otwartej Nauki w jej przezwyciężaniu.
Komunikacja i społeczność
W 2025 roku z inicjatywy naszego zespołu powstała Podkastownia – profesjonalna przestrzeń nagraniowa w Pałacu Staszica, która szybko stała się zapleczem do rozmów o badaniach i projektach. Równolegle rozwijaliśmy serie podkastowe, które znalazły swoją publiczność: BigOS Podcast, poświęcony otwartej nauce i infrastrukturze badawczej, oraz Spotkania Biuletynu: Polonistyka zaangażowana. Nowym kanałem komunikacji stał się także profil na LinkedIn, który w ciągu kilku miesięcy zgromadził blisko 400 obserwujących i ustabilizował rytm komunikacji wokół projektów i narzędzi.
2025 w CHC to rok, w którym praca zespołowa przełożyła się na wspólne sukcesy: obronione doktoraty, nowe narzędzia, projekty i współprace, a przede wszystkim realny wpływ na krajową i europejską debatę o otwartej nauce. W kolejnym roku chcemy iść dalej tą drogą: rozwijać to, co działa, wzmacniać współprace i jeszcze odważniej pracować na styku badań, infrastruktury i polityk naukowych.